ZΜTORIA- Stara Z這toria, Nowa Z這toria

Stara Z這toria

S這wnik Geograficzny Kr鏊estwa Polskiego z 1895 roku zapisa przy opisie tej miejscowoci: Jest to staro篡tna osada, za這穎na na obszarach lenych powiatu nurskiego, nadanych biskupom p這ckim. Wbrew temu, co pisze S這wnik Geograficzny nie jest to osada a tak bardzo staro篡tna.

Za這篡 j biskup p這cki Kazimierze w 1472 roku. W tym瞠 roku nadano wsi prawo niemieckie. Biskup nada w鎩tostwo braciom Marcinowi, Andrzejowi, Stefanowi i Stanis豉wowi. W dokumencie nadaj鉍ym prawo niemieckie dla tej wsi czytamy: Pragn鉍 nieu篡tek albo las niezamieszka造 albo opuszczony nie przynosz鉍y nam i naszemu kocio這wi 瘸dnego dochodu, znajduj鉍y si mi璠zy 皻owem i wielk granic ksi嘀靖 mi璠zy wsiami Dani這wo i Niewskurze (...) doprowadzi do u篡tecznoci, uprawy i dochodu, zak豉damy wie o nazwie Z這toria (w oryginale Szlotoria przyp. L.Z.).

Biskupi energicznie zabrali si za zagospodarowywanie tych ziem i postanowili tu utworzy lokalny punkt administracyjny. Ju w ko鎍u XV wieku by dw鏎 biskupi, odbywa造 si s鉅y biskupie nad miejscow ludnoci. Z這toria sta章 si centrum klucza z這toryjskiego, zespo逝 d鏏r ziemskich biskup闚 p這ckich. By mo瞠 Z這toria z czasem mog豉 sta si miastem, lecz w pocz靖kach XVI wieku biskup p這cki, Krzycki podni鏀 do rangi miasta poblisk wie Wronie zak豉daj鉍 na jej gruntach Andrzejewo.

Mimo, 瞠 Z這toria nie sta豉 si miastem to nadal by豉 centrum administracyjnym biskup闚 p這ckich. Nazwa ma pochodzenie kulturowe. Pochodzi od okrelenia z這toryja, czyli miejsca gdzie ryto za z這tem, czyli kopano z這to.

Wed逝g danych z ko鎍a XVI wieku w鎩tem wsi by Jakub Krzenczak, wie liczy豉 15 i p馧 w堯ki ziemi. Opr鏂z kmieci mieszkali tu r闚nie zagrodnicy i rzemielnicy.

Biskupi zadbali te o sprawy duchowe i zapisano, i istnia豉 tu parafia za這穎na w 1502 roku, kt鏎a w 1804 roku zosta豉 w章czono do parafii jasienickiej. Miejscowy koci馧 spali si w 1816 roku, a na jego miejscu wystawiono w 1842 roku drewnian kapliczk.

Do 1798 roku Z這toria nale瘸豉 do d鏏r biskupich, nast瘼nie wie zosta豉 znacjonalizowana przez Prusak闚 i w章czona do Ekonomii Jasienieckiej. W kolejnych latach by to nadal obszar d鏏 rz鉅owych nale蕨cych do Ksi瘰twa Warszawskiego (1807-1815) i Kr鏊estwa Polskiego.

W 1827 roku by這 tu 15 dom闚 i 125 mieszka鎍闚. Brak jest danych o zaludnieniu w ko鎍u XIX wieku, w tym czasie wie zosta豉 uw豉szczona mi璠zy ch這p闚 tu mieszkaj鉍ych. W przeciwie雟twie do innych wsi w gminie Zar瑿y pierwotni mieszka鎍y Z這tori nie maj pochodzenia szlacheckiego.

Stara Z這toria nale瘸豉 do gminy Or這. Wed逝g danych z 1921 roku by這 tu 25 dom闚 i 151 mieszka鎍闚.

Z danych na dzie 31 grudnia 2007 roku zameldowanych jest tu 104 mieszka鎍闚


Nowa Z這toria

Nowa Z這toria powsta豉 w po這wie XIX wieku w ramach d鏏r rz鉅owych, kt鏎e powsta造 na obszarze dawnych d鏏r biskupich. Pierwsze wzmianki o tej wsi pochodz ze S這wnika Geograficznego z ko鎍a XIX wieku. Wspomina si tam obok Starej Z這tori, r闚nie osad Nowa Z這toria.

Nowa Z這toria nale瘸豉 do gminy Or這. W 1921 roku naliczono tu 28 dom闚 i 146 mieszka鎍闚

Z danych na dzie 31 grudnia 2007 roku zameldowanych jet tu104 mieszka鎍闚

 

 


Parafia w Z這torii

 

Teren wok馧 kapliczki  poroni皻y by drzewami, krzakami i chwatami.

Z inicjatywy ksi璠za proboszcza Andrzeja Dmochowskiego i przy pomocy mieszka鎍闚 wsi, teren cmentarza przykocielnego zosta uporz鉅kowany, a kaplica otynkowana i pomalowana.

 


W miejscu dawnego kocio豉 w Z這torii znajduje si kaplica wybudowana w 1842r. otoczona resztkami parkanu.

 

W 2006r. z inicjatywy pana Benedykta Rybakiewicza, mieszkaj鉍ego w pobli簑 kaplicy, wykonana zosta豉  tablica informuj鉍a o historii tego miejsca.


Maj靖ek ziemski w Z這torii

 

W ko鎍u XVII wieku (1795r.- III Rozbi鏎 Polski), kiedy maj靖ki kocielne przej窸y w豉dze pruskie Z這toria zosta豉 odebrana z r隕 biskup闚 p這ckich.

W okresie Ksi瘰twa Warszawskiego i Kr鏊estwa Kongresowego by豉 w豉snoci pa雟twow, oddan w dzier瘸w.

Po Powstaniu Styczniowym dobra Z這torii, licz鉍e 450 morg闚, zosta造 nadane jako tzw. majorat carskiemu genera這wi o nazwisku Konstanda. W starym, drewnianym dworze nie zamieszkiwa rosyjski dziedzic, lecz wynaj皻y przez niego ekonom.

Z chwil odzyskania przez Polsk niepodleg這ci Zlotoria sta豉 si maj靖kiem pa雟twowym, zarz鉅zanym przez Tadeusza Podbielskiego, szwole瞠ra z legion闚 Pi連udskiego. Pod jego nadzorem nast雷i豉 w 1923r. przeprowadzono parcelacja grunt闚, kt鏎e przydzielono uczestnikom wojny polsko- bolszewickiej. Najwi瘯sza cz w這ci wraz z dworem i budynkami gospodarczymi przypad豉 w豉nie Tadeuszowi Podbielskiemu.

Kiedy dotychczasowy zarz鉅ca, zosta prawowitym w豉cicielem, niezw這cznie zabra si do przebudowy ca貫go za這瞠nia dworsko- ogrodowego. Najpierw porozbiera stare, drewniane budynki gospodarcze i w ich miejsce postawi nowe. Potem wytyczy szerok alej, biegn鉍 od szosy Zar瑿y Kocielne- Ostr闚 Mazowiecka i obsadzi j jesionami, topolami i wierzbami oraz krzewami bzu i czeremchy. Od tej alei poprowadzi w kierunku p馧nocnym drog dojazdow, obrze瘸j鉍 j r闚nie jesionami i wierzbami oraz brzozami. Park, w kt鏎ym ros造 tak瞠 drzewa owocowe, otoczy 篡wop這tem. A do 1933 roku mieszka w starym dworze, stoj鉍ym szczytem do drogi dojazdowej, po jej wschodniej stronie.

Nowy dw鏎 stan像 w odleg這ci kilkudziesi璚iu metr闚 od starego, po przeciwnej stronie drogi dojazdowej. By to budynek murowany, parterowy, z wysokim, mieszkalnym poddaszem. Elewacja frontowa, skierowana na po逝dnie, zawiera豉 facjat z balkonem wspartym na czterech kolumnach. Przed g堯wnym wejciem znajdowa si taras, kt鏎y poprzedza owalny podjazd z kwietnikiem porodku. Miedzy podjazdem a drog dojazdow umieszczono bram zawieszona na dw鏂h murowanych s逝pach.

Stary dw鏎 zosta rozebrany w 1935 roku i ponownie postawiony w innym miejscu- na pocz靖ku drogi folwarcznej. W tym samym czasie zlikwidowano stary, drewniany budynek gospodarczy, mieszcz鉍y pod jednym dachem drwalni, sieczkarni, stajni i obor. W jego miejsce wzniesiono dwa lata pniej obszerny budynek inwentarski, a obok drewnian stodo喚. Ca貫 siedlisko dworskie ogrodzono wysokim parkanem.

II wojn wiatow dw鏎 w Z這torii Nowej przetrwa w niezmienionym kszta販ie. Obecnie mieszka w nim i gospodaruje na 34 hektarach syn Tadeusza, Zygmunt Podbielski wraz z 穎n Mari z Niena速owskich. Ich dzieci: Ma貪orzata, Tadeusz i Jacek, poko鎍zyli wy窺ze uczelnie i zdobyli zawody niezwi頊ane z prac na roli. 畝den z nich ju nie mieszka we dworze i nie kwapi si przej寞 ojcowski maj靖ek.


Kapliczka przydro積a w Z這torii z roku 1938r.

 

Rzeba w. Jana Nepomucena.

 

Kapliczka w Z這torii- widok obecny- grudzie 2005r. (fot. M. Pazik)

Strony www o Z這torii: http://www.zamki-mazowsza.turystyka.net/html/zlotoria.html

[powr鏒- historia]