Nienałty

W przeszłości istniał dość duży obszar zwany Nienałtami. Nazwa według Karola Zierhoffera pochodzi od dawnej nazwy osobowej „Nienałt”. Jednak pochodzenia imienia „Nienałt” nie jest do końca wyjaśnione, przypisuje się mu pochodzenia pruskie (bałtyckie).

W końcu XIII wieku, gdy upadały plemiona pruskie podbijane przez Krzyżaków wielu Prusów uciekało do Polski i na Mazowsze. Szlachta pruska otrzymała od książąt mazowieckich liczne przywileje, w tym ziemię. Rycerze z Prus pieczętowali się głównie herbem Prus. Zapewne dawni Prusowie osiedlili się w tej okolicy, wskazuje na to nazwa wsi i różne przekazy, iż posługiwali się oni niekiedy herbem Prus. Z osadnictwem pruskim można wiązać też powstanie wsi Skłody.

Pisane początki Nienałt sięgają XV wieku, w 1449 roku w starych dokumentach zapisano notatkę o rycerzach z tego terenu. Byli to: Nyelwalth, Campiste, Simonem et Petrum de Borowe. Jeden z nich być może był założyciel tej osady Nienałty.

Spis podatkowy z 1578 roku wspomina o jednej miejscowości o nazwie Nyenalthy, ale za to liczyła ona ponad 20 włók obszaru. Jej właścicielami byli: Krzysztof, Mikołaj i Jan. Pochodzili oni z rodu Nienałtowskich herbu Lubicz (używali też herbu Prus).

 

Ród Nienałtowskich należał do ubogiej i średniozamożnej szlachty. Z czasem liczni potomkowie tego rodu podzielili ziemię na wiele przysiółków. Wytworzyły się tu następujące wsie i przysiółki mające w nazwie Nienałty: Brewki, Doniczki, Michny, Niestępowo, Szymony, Kuleszki i Załęgi.

Trudno prześledzić wszystkie zmiany własnościowe w poszczególnych częściach Nienałt. Wiadomo, że połowie XVIII wieku wśród dziedziców tej wsi był Wojciech Nienałtowski, który ożenił się z Ewą Czarzastą. Mieli oni syna Rafała żonatego z Apolonią Kalinowską.

Wielu drobnych szlachciców z czasem wyjeżdżało z rodzinnych wsi. W XIX wieku trudno było utrzymać się z niewielkiego kawałka ziemi. Tak też zrobił syn Rafała Nienałtowskiego, Piotr Nienałtowski, który został wachmistrzem żandarmów, inny Nienałtowski został w tym czasie urzędnikiem w Warszawie.

Spis właścicieli ziemskich z końca XVIII wieku wspomina o sześciu właścicielach ziemi w tej wsi byli to: Grabowski, Kamieński, Kulesza, Nienałtowski, Pieńkowski i Podgórski.

Była to średniej wielkości osada. W 1827 roku naliczono 13 domów i 240 mieszkańców. Miejscowość należała do gminy i parafii Zaręby Kościelne. W tym czasie nazwa wsi była zapisywana inaczej niż współcześnie. Na mapie Królestwa Polskiego z 1839 roku zapisano ją jako Brewki Zakościelne.

W XIX wieku był to nadal zaścianek szlachecki, mieszkali tu potomkowie dawnych szlachciców, którzy sami uprawiali swoją ziemię. Uwłaszczenie z roku 1864 roku nie zmieniło stosunków własnościowych, gdyż nie było tu chłopów, których można było uwłaszczyć.

W 1921 roku było tu 22 domy i 137 mieszkańców. Oprócz katolików było tu również 6 Żydów, 1 wyznawca prawosławia i jeden ewangelik.

Z danych na dzień 31 grudnia 2007 roku zameldowanych jest tu 109 mieszkańców

 

Mapa- Nienałty i okoliczne wioski


Poniżej przedstawiamy informacje o Nienałtach skopiowane są ze strony Pana Marka Nienałtowskiego:
http://www.nienaltowski.net/gniazdorodowe.htm

Książęta Mazowieccy (głównie Janusz I i Bolesław IV) osadzali na swojej ziemi drobną szlachtę na prawie rycerskim. Osadnictwo wystąpiło zauważalnie po 1389 r. Powinnością osiedlanej szlachty (rycerzy) miała być obrona Mazowsza przed napadami. Chcąc uzyskać dużą ilość osadników należało dzielić ziemie osadniczą na niewielkie skrawki, ale przyciągające chętnych. Dlatego osadnik uzyskiwał nadział 10-włókowy lub jego wielokrotność. Prawdopodobnie przodkowie uzyskali nadział 20 włók. Przez 10 lat od nadania byli zwolnieni od podatków. Potem płacili po 12 gr od łanu rocznie (zazwyczaj na św. Marcina - 11 listopada).
 

W 1528 r. Nienałty [19] miały 20,5 mana (czyli ok. 350 ha zaoranej ziemi).
Na tej ziemi gospodarzyli Krzysztof, Mikołaj i Jan z Nienałt.
Byli oni "potentatami" bowiem inne okoliczne dobra liczyły od 6 do 18 manów.
Nienałty wówczas nie uległy jeszcze znacznemu podziałowi lub nadział osadniczy był większy niż 20 włók.

Obdarowany rycerz był zobowiązany na wezwanie księcia do pełnienia służby wojskowej (pospolite ruszenie) i wystawić z każdego "nadziału" - jeźdźca na koniu wartości 4 kóp gr, w kłobuczku i pancerzu, z tarczą i dzidą lub kuszą. Nadane dobra rycerz tracił w przypadku niestawienia się na wyprawę wojenną, zarządzoną przez księcia [15]. Wywiązanie się ze zobowiązań rycerskich niosło za sobą znaczne wydatki i nie wszyscy mogli je spełniać. Dlatego m.in. pospolite ruszenie zostało w późnieszym okresie zniesione.

Nienałty (Nyenalthy - w dokumentach pisanych po łacinie) powstały prawdopodobnie około1410 - 1430 r. W tym czasie powstaje większość okolicznych miejscowości (w 1410 r. powstaje Brokowo zwane później Zarębami, 1414 r. - Rosochate). Sugeruje się, że nadania po 1410 r. były związane z udziałem w bitwie pod Grunwaldem. Chyba nie jest to prawda, gdyż przodkowie, jak i cała szlachta zdolna do noszenia broni musiała brać w niej udział.

Nienałty są rozmieszczone w widłach rzek Brok i Mały Brok. Ten wybór mógł być uwarunkowany względami gospodarczymi jak i obronnymi (podmokłe tereny). Istnieje pewne prawdopodobieństwo, że przodkowie Nienałtowskich osiedli na terenach już wcześniej zamieszkanych (nie musieli karczować lasów, o ile były one na tym terenie) i następnie opuszczonych w XIII-XIV w. (liczne najazdy Prusów, Litwinów i Rusinów).

Pierwsza wzmianka o Nienałtach pochodzi z 1449 r. Wtedy to, podano o włączeniu Nienałt do parafii Zaremby, wydzielonej z parafii Zuzela w 1446 r. W 1502 r. wymieniono: Nyenalthowo i Nyewsthapowo (Niestępowo). 1505 r. wspomina się także Kuleszki, i już Nienałtowscy zamieszkiwali także w Kuleszkach (poprzez ożenki i zakupy ziemi?).

Oprócz Nienałt, Zaremb (Borkowych?), Zaremb Leśnych, Niestępowa, Kuleszek wymieniono w 1502 r. także Kempiste, Niemi(e)ry, Rawy. Później wymieniono też: Uścianek, Kempiste Borowe, Kempiste a Brok, Sklodi Parva, Sklodi Magna Sklodi Media, Grabowo i Grędzice.
 

Władze ziemskie i sądownicze dla Nienałt znajdowały się w Nurze, które było w tym czasie znaczącym miastem. Ziemia na której leżały Nienałty nosiła od 1380 r. nazwę - nurskiej. Miała ona obszar około 3500 km2 i była podzielona na powiaty: nurski około 1000 km2, ostrowski około 500 km2, kamieniecki około 2000 km2. Nienałty należały do parafii Zaręby Kościelne, która została utworzona (wyodrębniona z parafii Zuzela) w 1446 r.

Nadane dobra (okresowo powiększane poprzez spadki, dokupywanie i ożenki) - były dzielone pomiędzy potomstwo. Dobra ziemskie były dzielone po równo, pomiędzy dzieci płci męskiej. Ponadto córki w wianie mogły otrzymać część ziemi. Tak więc, co ok. 30-50 lat ziemia był dzielona na dwie i więcej części (było to przyczyną upadku wielu rodów, w tym i naszego). W każdej z nich powstawał dom z przybudówkami gospodarczymi. Powstawała nowa miejscowość nosząca nazwę Nienałty z dodatkiem przydomka, którym mogło być imię (Michny) lub nazwisko sąsiada "zza płota" (Szymany - Szymański, Dunicki, Niestępkowski), skaza na twarzy, lub szybki w działaniu (brewki), miejsce rozmieszczenia ziemi (za łęgiem, łęgami nazywano podmokłe łąki), wynoszenie się (panki) itp. Nazwy te upowszechniły się, pojawiły się w zapisach i niektóre są do dzisiaj używane. Niektóre uległy zmianie (Dunicki - Doniczki). Miejsca te, zwane są w zapisach - dobrami, włościami a niektóre określano jako wsie.